علائم کمبود گاز کولر گازی چیست؟ ( زمان طلایی شارژ گاز اسپلیت )

با فرا رسیدن روز های گرم تابستان، هیچ چیز بدتر از این نیست که پس از روشن کردن اسپلیت، متوجه شوید باد خروجی از آن خنک نیست. کولر های گازی سیستم‌ های بسته‌ای هستند که مبرد یا همان گاز در درون لوله‌های مسی آن‌ها در حال گردش است. برخلاف تصور عموم، گاز کولر گازی مانند بنزین ماشین مصرف نمی‌شود و تمام نمی‌شود؛ بلکه کاهش حجم آن همیشه نشان‌دهنده یک مشکل فنی مانند نشتی یا ترخیص نامناسب در زمان نصب است.

تشخیص به‌ موقع علائم کمبود گاز کولر گازی نه تنها از خاموش شدن ناگهانی دستگاه در اوج گرمای تابستان جلوگیری می‌کند، بلکه مانع از سوختن کمپرسور (که گران ‌قیمت‌ترین قطعه دستگاه است) می‌شود.

در این راهنمای جامع از مجموعه پاکار، به بررسی دقیق تمام نشانه‌های فیزیکی و فنی کاهش مبرد، نحوه تست و زمان طلایی برای شارژ گاز اسپلیت می‌پردازیم تا سیستم سرمایشی شما بالاترین بازدهی را داشته باشد.

گاز کولر گازی چیست و چرا کاهش می‌یابد؟

پیش از بررسی نشانه‌ ها، باید بدانیم مبرد چیست. در اسپلیت ‌های امروزی معمولاً از گاز های (در مدل‌های قدیمی‌ تر) یا (در مدل‌ های جدید و اینورتر) استفاده می‌شود. این گازها با تغییر فاز مداوم از مایع به گاز و بالعکس در میان یونیت داخلی (اواپراتور) و یونیت خارجی (کندانسور)، گرمای محیط داخل را جذب و به بیرون منتقل می‌کنند.

همان‌طور که اشاره شد، سیکل سرمایشی کولر گازی یک مدار کاملاً ایزوله و بسته است. این یعنی گاز دستگاه هرگز خود به‌ خود تمام نمی‌شود. کاهش مبرد معمولاً به دو دلیل اصلی رخ می‌دهد:

1.     نشتی در مدار: به دلیل پوسیدگی لوله‌ های مسی، ضربه خوردن کندانسور، یا شل شدن اتصالات لوله‌کشی (پرچ‌ ها و مهره‌ ها)، گاز به مرور زمان یا به صورت ناگهانی خارج می‌شود.

2.     اشتباه در نصب اولیه: اگر تکنسین در زمان نصب اولیه دستگاه، لوله‌کشی طولانی انجام داده باشد اما مبرد اضافه به سیستم تزریق نکرده باشد، دستگاه از همان ابتدا با کمبود گاز مواجه است.

۶ مورد از بارزترین علائم کمبود گاز کولر گازی

اگر اسپلیت شما دچار کاهش مبرد شده باشد، دستگاه شروع به فرستادن سیگنال‌ های هشداردهنده می‌کند. در ادامه، مهم‌ ترین نشانه‌ هایی که به شما می‌گویند حجم مبرد سیستم افت کرده است را کالبد شکافی می‌کنیم:

۱. کاهش شدید قدرت سرمایش و پرتاب باد گرم

اولین و ملموس‌ترین نشانه، افت کیفیت سرماست. وقتی حجم مبرد در اواپراتور کم باشد، ظرفیت جذب گرمای محیط کاهش می‌یابد. در این حالت، حتی اگر دمای ترموستات را روی ۱۶ درجه سانتی‌گراد (پایین‌ترین حد) تنظیم کنید و دستگاه ساعت‌ها کار کند، باز هم هوای اتاق به اندازه کافی خنک نمی‌شود و باد خروجی از دمپرها ولرم یا گرم احساس می‌شود. این مسئله یکی از اصلی‌ترین علائم کمبود گاز کولر گازی در شروع فصل است.

۲. یخ‌زدگی و برفک زدن لوله‌های مسی و اواپراتور

یکی از عجیب ‌ترین نشانه ‌ها برای کاربران، دیدن یخ و قندیل در چله تابستان روی کولر گازی است! وقتی گاز سیستم کم می‌شود، فشار داخل لوله‌ها افت می‌کند. با افت شدید فشار، دمای مبرد به زیر صفر می‌رسد. در نتیجه، رطوبت موجود در هوای محیط به محض برخورد با لوله مسی باریک (لوله رفت یا مایع) و فین‌های اواپراتور یونیت داخلی، منجمد شده و تبدیل به برفک یا لایه ضخیمی از یخ می‌شود.

۳. افزایش چشمگیر و ناگهانی قبض برق

وقتی سیستم با کاهش مبرد مواجه است، سنسورهای دما به برد فرمان می‌دهند که اتاق هنوز گرم است. در نتیجه، کمپرسور مجبور است بدون توقف و به‌صورت یکسره کار کند تا دما را به حد مطلوب برساند. کارکرد مداوم و اورلود کردن کمپرسور تحت فشار بالا، مصرف جریان الکتریکی (آمپر مصرفی) دستگاه را به شدت افزایش می‌دهد که خروجی آن چیزی جز قبوض برق سرسام‌آور نخواهد بود. تشخیص این نشانه مالی، می‌تواند راهنمایی برای بررسی دیگر علائم کمبود گاز کولر گازی باشد.

۴. استشمام بوی عجیب یا شنیدن صدای فس‌فس (نشتی)

گازهای مبرد به خودی خود تا حدودی بی‌ بو هستند اما روغنی که همراه با گاز در کمپرسور سیرکوله می‌شود، بوی خاصی دارد. اگر نشتی بزرگی رخ داده باشد، ممکن است بویی شبیه به بوی فرمالدئید یا روغن سوخته استشمام کنید. همچنین اگر در محیطی ساکت کنار یونیت خارجی یا مسیر لوله‌ ها قرار بگیرید، صدای مداوم «فس‌فس» که نشان‌دهنده خروج گاز تحت فشار از یک روزنه است را خواهید شنید.

۵. کارکرد مداوم کمپرسور بدون اتومات کردن

در شرایط عادی، وقتی دمای اتاق به حد تنظیمی کاربر رسید، برد دستگاه کمپرسور را خاموش یا دور آن را کم می‌کند (در مدل‌ های اینورتر). اما زمانی که یکی از علائم کمبود گاز کولر گازی بروز می‌کند، دستگاه هرگز به آن دمای ایده‌آل نمی‌رسد؛ بنابراین کمپرسور ساعت‌ ها بدون ثانیه‌ ای استراحت کار می‌کند که این امر داغ شدن شدید بدنه کمپرسور و در نهایت سوختن آن را به همراه دارد.

۶. پرتاب آب یا چکه کردن از پنل داخلی

وقتی به دلیل کمبود گاز، اواپراتور پنل داخلی یخ می‌زند، با خاموش شدن موقتی دستگاه یا تغییر حالت آن، این یخ‌ها به سرعت ذوب می‌شوند. حجم آب حاصل از ذوب شدن ناگهانی این یخ‌ها بسیار بیشتر از ظرفیت ناودانی و لوله درین (تخلیه) کولر گازی است. در نتیجه، آب از لبه‌های پنل داخلی سرریز کرده و روی دیوار و فرش چکه می‌کند.

جدول راهنمای عیب‌یابی فنی و نشانه‌های فیزیکی کمبود گاز

تکنسین‌ های مجرب مجموعه پاکار برای ارزیابی وضعیت دستگاه، فاکتورهای فیزیکی و ابزاری زیر را بررسی می‌کنند تا مطمئن شوند وضعیت دستگاه ناشی از افت مبرد است:

نشانه فیزیکی دستگاه

دلیل فنی پشت پرده

اقدام اصلاحی تکنسین پاکار

یخ زدن لوله رفت (لوله نازک)

افت فشار مدار و زیر صفر رفتن دمای مبرد مایع

نشت‌یابی با کف صابون یا نشت‌یاب الکترونیکی + شارژ گاز

داغ شدن شدید بدنه کمپرسور

کارکرد یکسره و عدم برگشت مبرد خنک برای خنک‌کاری موتور

خاموش کردن فوری دستگاه جهت جلوگیری از سوختن سیم‌پیچ

آمپر مصرفی پایین‌تر از کاتالوگ

کم بودن جرم مبرد در حال گردش و عدم ایجاد بار روی موتور

اتصال گیج مانومتر و تزریق مبرد تا رسیدن به آمپر نامی

روغنی شدن اتصالات لوله مسی

همراه بودن روغن کمپرسور با گاز خارج شده از محل نشتی

باز کردن پرچ معیوب، جوشکاری لوله، وکیوم کامل و شارژ مجدد

زمان طلایی شارژ گاز اسپلیت چه موقع است؟

اگر متوجه علائم کمبود گاز کولر گازی شدید، زمان در اینجا نقش حیاتی بازی می‌کند. مفهوم «زمان طلایی» یعنی پیش از آنکه آسیب‌های ساختاری به قطعات گران‌قیمت وارد شود، اقدام به حل مشکل کنید.

بهترین زمان برای بررسی و شارژ گاز اسپلیت، اواخر فصل بهار (اردیبهشت و خرداد) و دقیقاً پیش از آغاز گرمای شدید تابستان است. در این بازه زمانی:

• دمای هوا به تکنسین اجازه می‌دهد فشار دقیق واقعی سیستم را روی گیج مانیتور کند.
• کمپرسور هنوز تحت استرس گرمای ۴۰ درجه تابستان قرار نگرفته است.
• شما از غافلگیر شدن در روزهای تعطیل یا اوج ترافیک کاری تعمیرکاران در تیر و مرداد پیشگیری می‌کنید.

یک هشدار جدی: اگر لوله‌ های دستگاه یخ زده‌اند یا باد ولرم می‌زند، روشن نگه داشتن کولر گازی به امید خنک شدن هوای اتاق، بزرگ‌ترین اشتباه ممکن است. هر ۱ ساعتی که دستگاه در این وضعیت کار کند، یک گام کمپرسور را به سوختن کامل و تحمیل هزینه‌های میلیونی نزدیک‌تر می‌کند. به محض رویت نشانه‌ها، دستگاه را از مینیاتوری برق قطع کنید.

روش‌های تخصصی شارژ گاز کولر گازی توسط تکنسین

شارژ گاز یک فرآیند تجربی و نیازمند ابزار دقیق است. تکنسین‌ های مجموعه پاکار هرگز بدون نشت‌یابی اقدام به تزریق گاز نمی‌کنند، زیرا تزریق مبرد در سیستمی که نشتی دارد، هدر دادن سرمایه مشتری است. به طور کلی سه روش برای شارژ وجود دارد:

الف) شارژ گاز وزنی (با استفاده از ترازوی دیجیتال))

اصولی‌ترین و دقیق‌ ترین روش سئو شده از نظر استانداردهای بین‌المللی شرکت‌های سازنده (مانند ال‌جی، سامسونگ و اوجنرال)، روش وزنی است. تکنسین ابتدا گاز باقی‌مانده را کاملاً تخلیه کرده، سیستم را با پمپ وکیوم عاری از هوا و رطوبت می‌کند. سپس بر اساس متراژ لوله‌ کشی و برچسب فنی روی کندانسور، مقدار دقیق گاز را بر حسب گرم (مثلاً ۸۵۰ گرم) با ترازوی دیجیتال به سیستم تزریق می‌کند.

(ب) شارژ گاز با استفاده از گیج مانومتر (فشارسنج)

در این روش تکنسین شلنگ‌ های گیج را به شیر سرویس لوله برگشت (لوله ضخیم) متصل می‌کند. فشار گاز در دمای نرمال محیط باید بین ۶۰ تا ۷۰ و فشار گاز باید بین ۱۲۰ تا ۱۳۵ باشد. اگر فشار کمتر از این مقادیر باشد، نشان از وجود علائم کمبود گاز کولر گازی دارد و تکنسین به صورت مرحله‌ای گاز را تزریق می‌کند تا فشار به حد استاندارد برسد.

ج) شارژ گاز با آمپرمتر کلمپی

یکی از دقیق‌ترین روش‌های تجربی، سنجش جریان مصرفی دستگاه است. تکنسین آمپرمتر را به سیم فاز اصلی کمپرسور متصل می‌کند. با تزریق گاز، آمپر دستگاه بالا می‌رود. به محض اینکه آمپر مصرفی با آمپر نامی (روی برچسب دستگاه) برابر شد، تزریق گاز متوقف می‌شود.

نتیجه‌گیری

بروز علائم کمبود گاز کولر گازی یک روند طبیعی در طول عمر سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی به دلیل لرزش‌های دستگاه و خستگی لوله‌ها است. مهم‌ترین اصل در مواجهه با این مشکل، واکنش سریع و عدم استفاده از دستگاه معیوب است. نادیده گرفتن لوله‌های یخ‌ زده یا پرتاب باد ولرم، در کوتاه‌ ترین زمان ممکن کمپرسور اسپلیت شما را از کار می‌اندازد.

اگر احساس می‌کنید راندمان سرمایشی دستگاه شما افت کرده یا با هرکدام از نشانه‌ های ذکر شده در این مقاله مواجه شده‌اید، متخصصان و سرویس‌کاران مجرب مجموعه پاکار آماده‌اند تا با بهره‌گیری از تجهیزات مدرن، نشت‌یابی نانو و استفاده از گازهای مبرد با خلوص ۱۰۰٪، آرامش و خنکای مطبوع را به خانه یا محل کار شما بازگردانند.

سوالات متداول کاربران

۱. چطور بفهمیم کولر گازی ما اصلاً گاز دارد یا کاملاً خالی شده است؟

ساده‌ ترین راه غیرابزاری این است که والف یا سوزنی شیر سرویس کندانسور (یونیت خارجی) را با یک وسیله باریک فشار دهید. اگر گاز با فشار شدید و همراه با صدا خارج شد، سیستم گاز دارد و کمبود مقطعی مطرح است. اما اگر هیچ صدایی نیامد یا فقط کمی هوا خارج شد، گاز دستگاه کاملاً خالی شده و نشتی بسیار بزرگی در مدار وجود دارد.

۲. آیا گاز کولر گازی بعد از چند سال خودبه‌خود فاسد می‌شود یا خاصیتش را از دست می‌دهد؟

خیر؛ گازهای مبرد مصرفی اسپلیت‌ها مواد شیمیایی پایداری هستند که در یک سیکل بسته هرگز فاسد نمی‌شوند، تغییر ماهیت نمی‌دهند و خاصیت سرمازایی خود را از دست نمی‌دهند. تنها عامل کم شدن یا بی‌کیفیت شدن سرما، خروج فیزیکی گاز از لوله‌ها (نشتی) است.

۳. چرا بعد از شارژ گاز، هنوز کولر گازی باد گرم می‌زند؟

اگر شارژ گاز انجام شده ولی دستگاه همچنان خنک نمی‌کند، مشکل از قطعات دیگر است. خرابی خازن کمپرسور، سوختن رله برد الکترونیک، کثیف بودن شدید فین‌های کندانسور (نیاز به کارواش و شستشو) یا از کار افتادن فن یونیت خارجی از دلایل اصلی این اتفاق هستند.

۴. آیا خودمان می‌توانیم با کپسول‌های آماده اقدام به شارژ گاز اسپلیت کنیم؟

خیر؛ این کار به شدت خطرناک و تخصصی است. گاز های مبرد تحت فشار بالایی هستند و عدم هواگیری یا تزریق بیش از حد گاز (Overcharge) می‌تواند باعث انفجار ترمینال کمپرسور، آسیب شدید به دست و صورت و یا سوختن آنی موتور دستگاه شود. این کار باید حتماً توسط تکنسین مجهز به پمپ وکیوم و گیج فشار انجام گیرد.

۵. هزینه شارژ گاز کولر گازی در مجموعه پاکار چگونه محاسبه می‌شود؟

هزینه نهایی بستگی به نوع گاز دستگاه ( یا)، حجم گاز مورد نیاز (شارژ کامل یا شارژ تکمیلی بر حسب کیلوگرم) و نیاز به عملیات رفع نشتی و جوشکاری لوله‌های مسی دارد. مجموعه پاکار تمامی خدمات خود را بر اساس نرخنامه اتحادیه و با قطعات و گازهای اورجینال تضمین می‌کند.